Cơ cấu bạn chọn lúc khởi đầu rất khó và tốn kém để đổi về sau, bởi đổi cơ cấu thường đồng nghĩa với chuyển nhượng tài sản, kéo theo thuế lợi tức vốn và thuế chuyển nhượng. Một giờ tư vấn trước khi đăng ký bất cứ thứ gì là đáng giá.
Cá nhân kinh doanh (sole trader)
Rẻ nhất để lập và vận hành. Bạn cần mã số ABN, và nếu doanh thu chạm ngưỡng thì phải đăng ký GST. Thu nhập kinh doanh là thu nhập của bạn và chịu thuế theo thuế suất luỹ tiến cá nhân.
Điểm bất lợi: bạn và doanh nghiệp là cùng một chủ thể pháp lý. Nợ của doanh nghiệp là nợ cá nhân của bạn, và một vụ kiện nhắm vào doanh nghiệp có thể với tới căn nhà và khoản tiết kiệm của bạn. Bảo hiểm giúp giảm rủi ro, nhưng không tạo ra sự tách biệt pháp lý.
Phù hợp: dịch vụ rủi ro thấp, người làm một mình đang thử nghiệm ý tưởng, nhà thầu có bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp tốt.
Hợp danh (partnership)
Từ hai người trở lên cùng kinh doanh. Lập rẻ và linh hoạt, nhưng mỗi thành viên thường phải chịu trách nhiệm cho toàn bộ nợ của hợp danh — kể cả khoản nợ do người kia tạo ra mà bạn không biết.
Điểm bất lợi: phần lớn tranh chấp hợp danh chúng tôi gặp đều không có thoả thuận bằng văn bản. Không có nó, các quy định mặc định của luật sẽ quyết định chuyện gì xảy ra khi một người muốn rút, qua đời, hoặc ngừng đóng góp.
Công ty
Là pháp nhân riêng, đăng ký với ASIC. Công ty ký hợp đồng dưới tên mình, và trách nhiệm của cổ đông thường giới hạn ở phần vốn góp chưa thanh toán. Lợi nhuận công ty chịu thuế suất doanh nghiệp, và phần chia cho cổ đông đi kèm tín dụng thuế (franking credits).
Nghĩa vụ đi kèm: phí xét duyệt hằng năm, duy trì sổ sách, và trách nhiệm của giám đốc có thể bị truy cứu cá nhân. Giám đốc phải có mã số định danh (director ID), và có thể chịu trách nhiệm cá nhân với khoản thuế PAYG và quỹ hưu trí chưa nộp, cũng như việc tiếp tục kinh doanh khi mất khả năng thanh toán. Trách nhiệm hữu hạn là thật, nhưng không vô điều kiện — một ngân hàng yêu cầu bảo lãnh cá nhân sẽ xoá đi phần lớn lớp bảo vệ đó.
Phù hợp: doanh nghiệp có nhân viên, có mặt bằng, có rủi ro trách nhiệm thật, hoặc có dự định gọi vốn, chuyển nhượng.
Uỷ thác (trust)
Một bên nhận uỷ thác — thường là một công ty lập riêng cho mục đích này — nắm giữ tài sản cho những người thụ hưởng. Uỷ thác gia đình dạng tuỳ nghi cho phép bên nhận uỷ thác quyết định phân phối thu nhập hằng năm giữa những người thụ hưởng.
Ưu điểm: linh hoạt trong phân phối thu nhập, có mức độ bảo vệ tài sản nhất định, và giúp việc chuyển giao trong gia đình đơn giản hơn.
Chi phí: phí thành lập và kế toán cao hơn, một văn bản uỷ thác buộc phải tuân thủ đúng, và các quy định phạt nặng phần thu nhập không được phân phối. Ngân hàng cũng ít quen với cơ cấu uỷ thác, khiến việc vay vốn phức tạp hơn.
Những câu hỏi quyết định lựa chọn
- Rủi ro thật là gì? Bạn có nhân viên, có khách đến tận nơi, hay có sản phẩm có thể gây thương tích không?
- Còn ai cùng tham gia? Cơ cấu từ hai người trở lên cần quy tắc bằng văn bản cho việc rút lui, bế tắc và tử vong.
- Bạn dự tính gì trong năm năm tới? Người mua doanh nghiệp thường muốn mua cổ phần hoặc mua tài sản — cơ cấu quyết định phương án nào khả thi và thuế đi kèm ra sao.
- Bạn duy trì nổi cơ cấu nào? Một cơ cấu không được quản trị đúng thì không bảo vệ được gì. Văn bản uỷ thác chưa ký và nghị quyết chưa lưu sẽ làm hỏng toàn bộ mục đích.
Dù chọn cơ cấu nào, hãy làm ba việc này
- Lập thoả thuận bằng văn bản — thoả thuận cổ đông, thoả thuận hợp danh hoặc văn bản uỷ thác, nêu rõ điều gì xảy ra khi một người muốn rút
- Tách bạch dòng tiền — tài khoản doanh nghiệp bị dùng cho chi tiêu cá nhân sẽ làm suy yếu cơ cấu khi có tranh chấp và khi bị kiểm tra thuế
- Xem lại cơ cấu ngay khi doanh nghiệp thay đổi đáng kể, đừng đợi năm năm sau
Chỉ là thông tin chung. Bài viết trình bày pháp luật ở mức tổng quát, không phải tư vấn pháp lý cho trường hợp của bạn. Các thời hạn rất chặt và quy định có thể thay đổi. Gọi BNE Lawyers 0423 007 888 để trao đổi bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh.